Hızır ve İlyas isimlerinin halk ağzında aldığı şekilden ibaret olan hıdrellez, kökü İslam öncesi eski Orta Asya, Ortadoğu ve Anadolu yaz bayramlarına dayanan, Hızır yahut Hızır ve İlyas kavramları etrafında dinî bir içeriğe bürünmüş halk bayramının adıdır.
Hıdrellez, halk arasında ölümsüzlük sırrına erdiklerine ve biri karada, diğeri denizde darda kalanlara yardım ettiklerine inanılan Hızır ve İlyas peygamberlerin yılda bir defa bir araya geldikleri gün olarak kabul edilir (Ahmet Yaşar Ocak, "Hıdrellez," Diyanet İslam Ansiklopedisi, XVII, 313-315).
Bilindiği gibi Hızır / Hıdır (yeşil) ve Hıdrellez, Kur’an’da geçmez. Bunlar Zerdüştlük, Hristiyanlık, Yahudilik, Budizm, Şamanizm gibi dinler den ve eski halk inanışlarından İslam kültürüne katılan kavramlardır. Örneğin Hızır menkıbesi Yahudilikteki İlyas ve Hristiyanlıktaki Aziz George / Circîs hikayeleriyle benzerlik gösterir (İlyas Çelebi, “Hızır,” Diyanet İslam Ansiklopedisi, XVII, 407).
Hızır inancı sayesinde Kur’an’a aykırı olarak ölümsüz, ebedî, zaman ve zemin üstü, kıyamete kadar yaşayacak hurafe bir varlık oluşturulmuştur. Oysaki Hızır’a atfedilen özelliklere sadece Allah sahiptir! Yine denizlerin hâkimi olduğu iddia edilen İlyas'a atfedilen bu özellik de aynı şekilde Kur'an'a aykırıdır. Sözü edilen bu özellikleri başka birilerine atfetmek, şirk yani Allah’a ortak koşmaktır. Eleştirilen bu hususlar ile ilgili ör nek olarak şu ayetler verilebilir:
• “Göklerin, yeryüzünün ve bunların içinde bulunan şeyin sahipliği, yönetimi yalnızca Allah’ındır...” (Maide [5] 120).
• “... O, her şeyi duyandır, her şeyi görendir.” (İsra [17] 1).
• “Biz senden önce hiçbir beşere ölüm süzlük vermedik...” (Enbiya [21] 34).
• “Darda kalan biri yardım istediğinde ona karşılık verip sıkıntılarını gideren ... kimdir? Allah ile birlikte başka bir ilah mı var? ...” (Neml [27] 62).
• “…Allah’ın yanı sıra başka hiç kimseye yalvarıp yakarmayın!” (Cin [72] 18).
• ‘‘…Hiçbir canlı yoktur ki, o onun kont rolünü elde tutmamış olsun…’’ (Hud [11] 56).
Sonuç olarak Hızır, İlyas ve Hıdrellez inançları, İslam dini ile uzaktan ve yakından ilgisi olmayan son derece sakıncalı birer inançtır. Elbette baharın gelişini bir bayram, şenlik şeklinde idrak etmek çok güzel bir uygulamadır. Fakat buna Hıdrellez demek zorunda değiliz. Hıdrellez yerine örneğin "Bahar Bayramı" denilebilir. Unutul mamalıdır ki bir Mü'minin imanı açısından eskiden beri gelen gelenekleri aynen kabul etmek yerine onları Kur'an süzgecinden geçirip öyle değer lendirmek daha uygundur. Çünkü Mü’minler ahirette Kur’an’dan hesaba çekileceklerdir (Zuhruf [43] 44).
