Akut gastroenterit (ishal-diyare), mide ve bağırsakların iltihabıdır. Bu hastalıkta ishal ana bulgu olup, ishale bulantı, kusma, ateş ve karın ağrısı eşlik edebilir.
Akut gastroenterit genellikle bir virus veya bakteri, daha nadir olarak da bir parazitin vücuda alınmasıyla meydana gelir.
Nasıl Bulaşır?
Gastroenterit (ishal), etkeni içeren dışkı ile bulaşmış olan yiyeceklerin yenilmesiyle, su veya diğer içeceklerin içilmesiyle, etkenle temas etmiş kirli ellerin ağza götürülmesi ile ortaya çıkar. Güvenli içme ve kullanma suyuna ulaşımın sağlanmaması, kişisel hijyen şartlarının düşük olması, hijyenik olmayan şartlarda hazırlanmış veya saklanmış yiyeceklerin tüketilmesi önemli risk faktörleridir.
Belirtileri Nelerdir?
• Gastroenterit, bağırsak hareketlerinin artması, dışkı miktarının fazlalaşması ile günlük dışkı sayısının artması ve dışkı kıvamının bozularak yumuşak, sulu bir görünüm alması olarak tanımlanır.
• Virüsler ile gelişen ishalde dışkıda kan görülmez. Bazı bakteriler kanlı, sümüksü bir ishale neden olurken, bazıları kansız, sulu veya su gibi dışkıya da yol açar.
• Akut gastroenteritlerde bulantı, kusma, karın ağrısı ve ateş sık olarak gelişir.
• Bazen bağırsakta gaz toplanması, baş ağrısı, halsizlik de görülür.
• İshal, kusma ve yüksek ateşe bağlı olarak dehidratasyon (vücuttan fazla miktarda susıvı kaybı olmasıdır) tablosu gelişebilir.
• Vücuttan su kaybı arttıkça susuzluğa ek olarak dudak ve ağız kuruluğu, uykuya meyil, gözyaşında azalma veya gözyaşının gelmeyişi, göz kürelerinde çökme, nabızda hızlanma, el ve ayaklarda soğukluk, derin veya hızlı solunum, idrar miktarında azalma olabilir.
Tedavisi Nasıldır?
• Akut gastroenteritlerin çoğu kendiliğinden düzelir. Tedavi genellikle belirtilere yönelik uygulanmaktadır.
• Doktor tarafından uygun görüldüğü takdirde ve doktorun önerdiği şekilde ilaç kullanılmalıdır.
• İshal düzelene kadar yağsız ve posasız gıdalarla ishal diyeti uygulanmalıdır ve hastanın ağızdan bol sıvı alması sağlanmalıdır. İshale bağlı gelişen sıvı ve tuz kaybı oldukça önem taşımaktadır.
• İshal süresinde iştahsızlık sıktır. İshal belirtileri olan çocuklara sık aralıklarla besinler verilmelidir. İshalin erken döneminde çocuğun aç ve susuz bırakılmaması, alışık olduğu sıvı besinlerin alabildiği miktarlarda verilmesine devam edilmesi, sıvı ve tuz kaybının gelişmesini önlemeye yeterlidir.
• Anne sütü alan bebeklerde emzirme devam ettirilmelidir. Büyük çocuklar ise alışık olduğu sıvı besinler ile beslemeye devam edilmelidir. Yoğurt, ayran gibi besinler besin değeri yüksek olan yağsız et, katı yumurta gibi besinler tercih edilmelidir.
• İshal durana kadar liften zengin besinler (fazla posa bırakan çiğ sebze ve meyveler) bağırsak hareketlerini arttırdığı için önerilmemektedir.
• Yağ emilimi bozulmamış olmasına karşın çok yağlı besinler bağırsaklardan geçişi hızlandırdığı için birkaç gün verilmemelidir.
Korunma Yolları Nelerdir?
El yıkama; akut gastroenterite yol açan mikropların bulaşmasını önleyen en önemli yöntemdir.
Kişisel korunma önlemi olarak;
Ellerinizi;
• Yemeklerden önce ve sonra,
• Yemeklerinizi hazırlamadan önce ve sonra,
• Tuvaletten önce ve sonra,
• Bebeğinizin beslemeden önce, altını temizledikten önce ve sonra, daima sabunla, bol ve temiz su kullanarak yıkayın.
Su Güvenliğiniz İçin;
• Mutlaka temiz su tüketin.
• Kaynağını bildiğiniz ve temizliğinden emin olduğunuz suları kullanın.
• Zorunlu hallerde suyunuzu en az 1 dakika kaynatarak kullanın.
Gıda Güvenliğiniz İçin;
• Tüm meyve ve sebzeleri tüketmeden hemen önce bol ve temiz su ile yıkayın.
• Piştiğinden emin olduğunuz gıdaları tüketin.
• Pişirilmiş dahi olsa uygun şekilde saklanmayan gıdalarda mikrop üreyebileceğini unutmayın, bu nedenle uygun şekilde saklanan gıdaları tüketin
• Açıkta satılan gıda maddelerini kesinlikle tüketmeyin.
• Kümes hayvanları, kasaplık hayvan etleri ve ürünleri tam olarak pişirdikten sonra tüketin.
* Pastörize edilmiş süt ve süt ürünleri kullanın.
Unutulmamalıdır ki hasta kişiler, ishali düzeldikten sonra birkaç gün içinde de bulaştırıcı olabilir. Aile içinde hastalığın yayılımını önlenmek için hastanın kullandığı tabak, çatal, kaşık, bıçak temizlenmeden başkalarınca kullanılmamalı, hastanın özellikle dışkı ile temas etmiş kirli kıyafetleri sıcak su ile yıkanmalı, tuvalet klor içeren temizleyicilerle ya da çamaşır suyuyla temizlenmelidir.
