Yaşamın ilk yılları bütün gelişim alanları için değerlidir. Bireyin hayata bakışı, anne babanın ona ve onun ihtiyaçlarına yaklaşımı, çevresiyle ilişkileri onun dünyaya bakışını önemli ölçüde etkilemekte ve yaşantılardan elde edilen veriler kişiliğin yapı taşlarını oluşturmaktadır. Bir başka deyişle bir insanın yetişkin iken nasıl bir insan olacağı hayatın ilk dönemlerinde belirginleşmektedir. İnsan hayatında oldukça önemli olan bu yıllar okul öncesi döneme denk gelmektedir. Ülkemizde okulöncesi eğitimin amacı çocukların genel olarak ifade edecek olursak zihinsel, fiziksel ve duygusal olarak gelişimlerine destek olmak ve onları ilköğretime hazırlamaktır. Bir çocuğun ilkokula hazır olduğunu söylemek için o öğrencinin fiziksel, zihinsel ve duygusal gelişiminin akranlarına oranla ortalama veya ortalamanın üstünde bir seviyede olması beklenmektedir. Bununla birlikte aşağıda belirtilen gelişim alanları çocuğun ilkokula uyumunun sağlanması için de önem taşımaktadır.
Motor Gelişim
Motor gelişim bir bireyin doğduğunda yapabildiği basit hareket ve refleksleri yaşı ilerledikçe geliştirip üst düzey koordinasyonlu hareketlere dönüştürmesini ifade eder. İlkokula henüz başlayan bir çocuğun yürüme, koşma, atlama gibi becerilere sahip olması beklenmektedir. Bununla birlikte çocuğun bedenine sahip olması ve kendisine gösterilen hareketleri yapması beklenmektedir. Buna ek olarak bir çocuğun ilkokulun ilk yıllarında sahip olması beklenilen en büyük motor becerilerden birisi de kalem tutabilmek, kalemle yazabilmek ve makas, silgi gibi ince kas becerilerini kullanmayı gerektiren becerilerdir.
Zihinsel (Bilişsel) Gelişim
Bireyin çevresinde olup bitenleri ve öğrenmesini sağlayan gelişim alanına zihinsel gelişim adı verilir. İlkokula başlayacak çocukların belirli bir zihinsel yeterliliğe sahip olması gerekmektedir. Bireyin okulda kendisine anlatılan harfleri, konuları aklında tutması bununla birlikte mantıklı düşünebilme, neden sonuç ilişkisi kurma, kendisine verilen yönergeyi takip edebilme gibi zihinsel süreçleri gerçekleştirebilmelidir.
Dil Gelişimi
Dil iletişimin en temel ve en güçlü aracıdır. İnsanlarla hissettiklerimi, yaşadıklarımızı, hayallerimizi, hedeflerimizi ihtiyaçlarımızı paylaşabildiğimiz güçlü ve önemli bir araçtır. Görüldüğü gibi sosyal ilişkilerin geliştirilmesinde de önemli bir yere sahip olduğu apaçık ortada olan dil, bireyin ilkokula başlaması için de önemli bir yere sahiptir. Çocuğun neler yaşadığını anlatabilmesi, neler hissettiğini paylaşması, ihtiyaçlarını belirtmesi ve bunları anlatacak kadar yeterli kelime dağarcığına sahip olması çocuğun ilkokula başlaması için önemli yeterliliklerdir. Bu yeterliliklere ek olarak bireyin dinleme becerisine sahip olması, kendisine verilen yönergeleri takip edebilmesi de ilkokula uyum sürecinin önemli kolaylaştırıcısı olarak kabul edilebilecektir.
Sosyal Duygusal Gelişim
Sosyalleşme denildiğinde bireyin içinde bulunduğu topluma uyum sağlaması çevresindeki insanlarla geçinmeyi becerisine sahip olması demektir. Bedensel ve ruhsal olarak sağlıklı kabul edilen bütün insanlar çevresiyle iletişim halindedir. Bu durumu çocuk açısından düşündüğümüzde çocuk anne babasıyla, kardeşiyle, akrabalarıyla, arkadaşlarıyla ve öğretmenleriyle iletişim halindedir. İlkokula yaklaşık 6 yaşında başlayacak olan öğrencilerin çevresiyle iletişime geçmesi, kendisini anlatması ve karşısındaki kişinin tepkilerine cevap verebilmesi için gereken en önemli faktörlerden birisi özgüvendir. Özgüveni sağlayan en önemli ögelerden birisi çocuğun anne baba ile güvene dayalı ilişkisidir. Çocuğun anne ve babadan ayrılabilmeyi başarıp okula öğretmeni ve arkadaşlarıyla birlikte vakit geçirebilmesi, sınıf ve okul kurallarına uyması, akranlarıyla doyurucu ilişkiler kurabilmesi, ihtiyaçlarını ve isteklerini belirtebilmesi yani kısacası kendini ifade edebilme ve sosyal prob lemlerini çözme becerilerine sahip olması gerekmektedir.
Özbakım Becerileri
Öğrenciler açısından bakacak olduğumuzda özbakım, çocuğun kendi bedeninin bakımını önemli ölçüde yapabilmesidir. Bir çocuğun ne zaman besleneceğinin farkında olması, uyku zamanını belirleyebilmesi, tuvalet ihtiyacını söylemesi ve tuvalet alışkanlığını kazanması onun okula hazır olduğunun önemli göstergeleri arasındadır.
Çocuğun İlkokula Hazır Olup Olmadığını Nasıl Anlayabilirim?
Yukarıda belirtilen 5 gelişim alanı göre çocuğun okul olgunluğunun değerlendirilmesi yapılmalıdır. Ebeveynlerin çocukla ilgili günlük hayatta yapmış olduğu gözlemler, çocuğun anasınıfındaki öğretmeninin görüşleri çocuğun ilkokula başlayıp başlamaması hakkında ebeveynlere fikir verecektir.